Biến tần kêu “rẹt rẹt”, “tạch tạch” khi có tải – dấu hiệu driver IGBT đang chết dần
1. Hiện tượng nghe là thấy mùi… sắp hỏng
Rất nhiều biến tần mang tới TMN SOFT có chung mô tả:
- Không tải → chạy êm
- Có tải → kêu “rẹt rẹt”, “tạch tạch”, “xè xè”
- Chạy một lúc → báo OC / ERR
- Có máy chưa kịp báo lỗi đã nổ IGBT
Khách thường nói:
“Chắc motor có vấn đề?”
👉 Không hẳn.
Trong đa số ca sửa thực tế, nguồn tiếng kêu nằm trong biến tần, không phải motor.
2. Tiếng kêu đó phát ra từ đâu?
Phải nói rõ:
IGBT không kêu – mạch xung mới kêu
Tiếng “rẹt rẹt” thường phát ra từ:
- Cuộn driver
- Biến áp xung
- Tụ gốm / tụ film rung
- IGBT đóng–ngắt sai thời điểm
👉 Tất cả đều liên quan đến driver & xung điều khiển.
3. Vì sao chỉ kêu khi có tải?
Khi có tải:
- Dòng tăng
- Áp chuyển mạch cao
- Driver phải làm việc nặng hơn
👉 Nếu driver yếu / lệch:
- IGBT đóng không dứt khoát
- Sinh dao động
- Phát tiếng kêu cơ học & điện
👉 Không tải thì chưa bộc lộ bệnh.
4. 6 nguyên nhân thực tế gây tiếng kêu “rẹt rẹt” trong biến tần
🔥 Nguyên nhân 1 – Driver IGBT yếu biên độ (gặp nhiều nhất)
Gate IGBT cần:
- ~15V mở
- ~0V đóng
Nếu driver:
- Chỉ lên 11–13V
- Hoặc sụt khi có tải
👉 IGBT mở lưng chừng → nóng → rung → kêu.
Dấu hiệu:
- Có tải là kêu
- Sờ tản nhiệt thấy nóng nhanh
- Chạy lâu dễ OC
🔥 Nguyên nhân 2 – Deadtime sai hoặc lệch pha
Deadtime quá ngắn hoặc không đều:
- Hai IGBT cùng dẫn chồng xung
- Dòng xung đột
- Sinh rung + tiếng kêu
👉 CPU có thể chưa kịp phát hiện, nhưng phần cứng đã “la làng”.
🔥 Nguyên nhân 3 – Nguồn phụ nuôi driver yếu
Nguồn 15V:
- Đo đứng yên đủ
- Có tải → sụt
👉 Driver mất ổn định → xung méo → kêu.
⚠️ Đây là lỗi rất nhiều thợ bỏ qua.
🔥 Nguyên nhân 4 – Tụ bootstrap / tụ gate bị khô
Tụ nhỏ nhưng cực kỳ quan trọng:
- Tụ bootstrap
- Tụ decouple gate
Bị khô:
- Không cấp đủ dòng xung
- Gate rung
- Phát tiếng kêu
👉 Thay tụ nhỏ giải quyết được rất nhiều ca.
🔥 Nguyên nhân 5 – DC Bus ripple lớn
Bus gợn:
- Xung dòng không đều
- Driver bị nhiễu
👉 Sinh tiếng kêu + lỗi ngẫu nhiên.
🔥 Nguyên nhân 6 – IGBT bắt đầu hỏng (chết từ từ)
IGBT:
- Chưa chập
- Nhưng:
- Rò
- Mở chậm
- Không cân pha
👉 Có tải là kêu → báo trước cái chết
5. Phân biệt tiếng kêu do biến tần hay do motor
| Đặc điểm | Do biến tần | Do motor |
|---|---|---|
| Không tải | Êm | Êm |
| Có tải | Kêu | Kêu |
| Ngắt motor | Hết kêu | Vẫn kêu |
| Tản nhiệt biến tần | Nóng nhanh | Bình thường |
👉 Tháo motor chạy thử là cách phân biệt nhanh nhất.
6. Quy trình kiểm tra khi biến tần có tiếng kêu bất thường
Bước 1: Chạy không tải
- Không kêu → tiếp tục
Bước 2: Đấu tải giả / motor nhỏ
- Quan sát tiếng kêu
Bước 3: Đo gate IGBT
- Biên độ
- Độ ổn định khi có tải
Bước 4: Đo nguồn driver khi RUN
- Không đo lúc chờ
Bước 5: Kiểm tra tụ nhỏ quanh driver
- Bootstrap
- Decouple
👉 Không thay IGBT trước khi làm xong 5 bước này
7. Vì sao để lâu rất dễ nổ IGBT?
Vì:
- IGBT mở không dứt
- Công suất tỏa nhiệt tăng
- Gate rung liên tục
👉 Chỉ cần:
- Một cú quá tải
- Một lần sụt áp
→ IGBT nổ – kéo theo bo driver
8. TMN SOFT xử lý ca biến tần kêu như thế nào?
Tại TMN SOFT:
- Xem tiếng kêu là triệu chứng cảnh báo
- Không chạy cố
- Không thay vội IGBT
Rất nhiều ca:
- Khách mang đến khi “chỉ kêu”
- Sửa driver, tụ nhỏ
→ máy chạy êm, không nổ IGBT.
9. Khi nào nên dừng chạy và mang đi sửa ngay?
✔ Có tải là kêu
✔ Nóng bất thường
✔ Kêu ngày càng to
✔ Kèm lỗi OC / ERR
👉 Đừng chờ đến lúc “bụp”
10. Kết luận của người làm nghề
Biến tần không tự dưng kêu
Nó đang báo cho thợ biết là sắp chết
Ai nghe được tiếng đó:
- Sửa sớm → rẻ
- Để muộn → rất đắt
Nghe tiếng máy là biết bệnh
Không cần đợi máy báo lỗi mới sửa
